Baterías militares de Ferrol (A Coruña)

Un percorrido científico pola súa historia defensiva

Destinos Observer®
Accede a otros contenidos y audioguías en:     

Temáticas científicas


¿Por qué es interesante este Destino?

Por que é interesante este destino?

Galicia foi, desde a Idade Antiga, o soño de expansión de numerosos pobos: celtas, romanos ou suevos. Ata as súas costas chegaron no século X os viquingos e a eles seguíronlle ingleses e franceses. Os seus portos convertéronse en enclaves estratéxicos para a defensa do territorio, pero tamén para as propias aspiracións internacionais do que hoxe é España.

A historia das baterías militares de Ferrol empeza, pois, antes mesmo de que fosen proxectadas. As condicións da ría, cunha gran abertura na súa boca e un corpo central estreito que volve abrirse no interior nunha ampla barriga, levárona a ser designada polo enxeñeiro militar Tiburcio Espannocchi como “un dos puntos máis seguros e capaces” de acoller os barcos reais no seu camiño cara ao norte. Felipe II, a quen servía Espannocchi, designa a Ferrol porto da súa Armada e con iso comeza o verdadeiro desenvolvemento da cidade, que levará á construción de grandes emblemas como o Arsenal e o Estaleiro da Graña, xa con Felipe V.

Era preciso protexer este delicado abrigo, por iso Felipe II mandou construír a finais do século XVI unha fortaleza que levaría o seu nome, xusto na cintura da ría de Ferrol. O castelo de San Felipe, acompañado do da Palma e San Martiño, no outro lado da ría, formaron o primeiro tridente defensivo da zona. Co seu lume cruzado poderían atacar aos barcos inimigos en canto penetrásensen na angostura da ría. 

Accede á guía de viaxe completa en versión galego endrive.google.com


Para saber más sobre este Destino pulsa aquí...


Imágenes




Vídeos

                                             


Itinerarios

Puntos de interés del destino




Información al viajero

Cómo llegar?

  •   Tren
  •   Barco
  •   Transporte público
  •   Coche
Comer y dormir

  •   Hoteles
  •   Casas Rurales
  •   Restaurantes
Para hacer Turismo Científico

  •   APP de rutas
  •   Punto de información general a visitantes
  •   Itinerarios científicos
  •   Guías y catálogos
  •   Sinaléctica
  •   Empresas de actividades
Investigación científica

  •   Especies protegidas
  •   Proyectos I+D+i
  •   Seguimiento de los valores naturales
Perfil de viajeros

  •   Público general
  •   Grupos organizados
  •   Centros educativos
  •   Investigadores científicos
Actividades destacadas de Turismo Científico

  •   Ciencia Ciudadana
  •   Fotografía científica
  •   Avistamiento de aves
  •   Observación de estrellas
  •   Rutas etnográficas
  •   Rutas geológicas
  •   Recorrido espeleológico

Para saber más

Para saber máis

Aínda que durante o século XVII Ferrol perde protagonismo coa redución de empresas cara ao norte de Europa, no século XVIII recupérao. En 1726 a cidade é declarada capital do Departamento Marítimo do Norte. Desenvólvese todo un plan de protección da costa que incluía a construción de baterías colaterais que asistisen ao tridente dos castelos, xa obsoletos, debido ao constante desenrolo das armas activadas por pólvora, que apareceran no século XV e que revolucionaron a guerra durante as centurias seguintes. Os enxeñeiros emprenderon importantes melloras para San Felipe e proxectaron as fortificacións de Doniños, Prioriño Chico, Viñas, Cariño, San Cristovo e San Carlos. Durante o XIX non hai grandes avances defensivos, pero as baterías entran en acción nada máis estrear o século. En 1800 unha frota inglesa tentará chegar ata o corazón de Ferrol e a cidade enfrontará o maior dos ataques da súa historia. Xa a principios do século XX, baixo a orde do xeral Primo de Rivera, lévase a cabo o Plan de Artillado da Fronte Marítima das Bases Navais de Ferrol-Coruña, Cartaxena e Mahón, promulgado en 1926.

Os avances en enxeñería militar logrados na Primeira Guerra Mundial deixaran obsoletas as defensas españolas; en cambio, as ameazas estranxeiras non minguaran en absoluto. Francia e Italia poxaban con España polo control do Mediterráneo e as illas Baleares, cos portos de Mahón (Menorca) e Cartaxena (Murcia) como puntos crave. Pola súa banda, a costa Ártabra era o lugar de paso obrigatorio para Alemaña e Inglaterra nas súas viaxes cara ás colonias africanas. O proxecto de Primo de Rivera converteu a Ferrol, cos cabos de Prior e Prioriño como base, nunha moderna defensa. Ata estes enclaves, espectaculares pola súa propia natureza, trouxéronse as armas máis avanzadas e contundentes que o Exército español posuíra ata o momento: os canóns Vickers de 38,10 cm de calibre, capaces de cuspir proxectís de 800 kg e un alcance de 35 km. Instaláronse ademais modernas baterías antiaéreas.

A súa historia foi breve, pois desartilláronse nos anos noventa. Con todo, os enormes pozos que se construíron para acoller os canóns, o sistema de túneles empregado na comunicación das diferentes áreas e mesmo os edificios adicados a atender as necesidades do persoal alí destinado continúan en pé.

Desde a excelentemente ben conservada fortaleza de San Felipe, no interior da ría, ata a máis moderna das baterías, en Cabo Prior e Prioriño, Ferrol ofrece un paseo pola historia da enxeñería militar española, un relato que debuxa a posición da cidade no contexto mundial dos últimos 500 anos. 

Bibliografía asociada

(Solo disponible en idioma español)

  • - Álvarez Fernández, M. I. (2005). Hidrografía e hidrodinámica de los estuarios gallegos bajo la influencia de forzamientos externos (Doctoral dissertation, Universidade de Vigo).
  • - Cristobo J. y Urgorri V. (2002) O impacto ambiental do porto exterior da Ría de Ferrol sobre a biodiversidade mariña e a producción marisqueira. Ría de Ferrol. A perla Ártabra. Edition: Cadernos do Ateneo Ferrolán. Ano XVIII. Nº16. 79 pp. Publisher: Ateneo Ferrolán. Rúa Madalena, 202. Ferrol
  • - Neila Campo. El Rayo Verde. Boletín “ESTELA”, Nº 81, Enero-Febrero 1999.
  • - Plans y Sanz de Bremond, P. (1983). Una aproximación al geógrafo Ferdinand von Richthofen (1833-1905) (Primera parte). Didáctica Geográfica, (8-9), 97-150.
  • - Ruiza, M., Fernández, T. y Tamaro, E. (2004). Biografia de Barón Ferdinand von Richthofen. En Biografías y Vidas. La enciclopedia biográfica en línea. Barcelona (España).
  • - Fagúndez Díaz J. (2011) Catálogo de Flora Vascular del concello de Ferrol (A Coruña). Monografías de Botánica Ibérica nº 10. Jolube Consultor Botánico y Editor.
  • - Página web de Turismo del Concello de Ferrol: (www.descubreferrol.es)
  • - Página web de Patrimonio galego: (www.patrimoniogalego.net)
  • - Candidatura de Ferrol a Patrimonio Mundial
  • - Guía de Baterías de Costa, José Manuel López Hermida y José Manuel Yáñez Rodríguez. Diputación de ACoruña.
  • - Página web del Observatorio del Patrimonio Histórico Español (https://www.ugr.es)
  • - Revista de Historia Militar, 126 (2019), pp. 62-90. ISSN: 0482-5748. 
  • - Revista Cultural Columba, 17 (2017), pp 58-76. ISSN: 2444-930X
  • - Revista Castillos de España, 160 (2010), pp 43-55. 
  • - Arquitectura y urbanismo en El Ferrol del siglo XVIII, Alfredo Vigo Trasancos y Xosé M. Gómez Vilasó. Santiago de Compostela: C. O. A. G., 1984. ISBN 84-85665-11-2

¿Tienes alguna duda?

Contacta con nuestro departamento de atención al cliente para cualquier pregunta sobre Observer

Contactar

Iniciar sesión

¿Has olvidado tu contraseña?